کشاورزی

گندم

گندم:

گندم شاید اولین گیاه زراعی باشد که اهلی شده و توسط انسان کشت شده است. تاریخچه اهلی کردن گندم احتمالا به ۱۲۰۰۰ تا ۱۸۰۰۰ سال قبل از میلاد برمی گردد.

موطن اصلی این گیاه را منطقه ای به نام حلال حاصلخیز در غرب ایران، عراق و سوریه میدانند. از جمله مهمترین محصولات زراعی ایران به شمار میرود و از زمانهای دور در تامین معاش مردم این سرزمین نقش مهمی داشته است.

سطح زیر کشت این غله ی مهم در جهان در بین سالهای ۲۰۰۰ تا ۲۰۱۲ از ۲۰۸ تا ۲۲۴ میلیون هکتار تخمین زده شده است.سطح زیر کشت آن در ایران ۶ میلیون هکتار براورد شده که از این مقدار ۲ میلیون هکتار تحت کشت گندم آبی و ۴ میلیون هکتار تحت کشت گندم دیم قرار دارد(پاییز ۹۹).

منبع اصلی کربوهیدرات غذای انسان راتامین میکند . کیفیت گلوتن آن بستگی به ژنوتیپ گندم دارد .میزان گلوتن ، مرغوبیت آن را تعیین می‌نماید. گندمهای قرمز سخت بهاره و پاییزه گلوتن بیشتری دارند و به همین دلیل ، ارزش تهیه نان از آنها بیشتر است.

 

مشخصات گیاهشناسی:

گندم به خانواده ی گندمیان (گرامینه یا پواسه) و جنس تریتیکوم تعلق دارد؛ گونه های وحشی و اهلی آن از لحاظ تعداد کروموزوم به سه گروه دیپلوئید، تتراپلوئید و هگزاپلوئید تقسیم می شود.

ریشه:

ریشه های آن افشان و سطحی است. که عبارتند از ؛ ریشه های اولیه و ریشه های ثانویه
ریشه های اولیه پوشیده از کرک های نازک بنام تارهای کشنده می باشد . که وظیفه جذب آب و املاح را دارند.
به ریشه های ثانویه نابجا یا کاذب می گویند . نقش اصلی و اساسی ریشه به عهده این نوع ریشه ها می باشد.این ریشه ها از لحاظ قطر و طول همسان هستند.
عمده ریشه های آن در زراعت آبی در عمق ۲۰ تا ۲۵ سانتیمتر و در زراعت دیم در عمق ۱۰تا ۱۵ سانتیمتر قرار دارند. ریشه گندم نسبت به جو گسترش کمتری دارد بنابر این مقاومت آن در مقابل خشکی کمتر از جو میباشد.

 

 ریشه ها

ساقه:

تمام گندم ها دارای ساقه استوانه ای ، بند بند ، بدون انشعاب و اغلب تو خالی می باشد. این شکل استوانه ای و وجود دسته های فیبر موجب استحکام ساقه شده و در برابر ورس مقاوم مینماید.

علاوه بر ساقه اصلی ساقه های ثانویه در برخی از ارقام مشاهده میشود که اصطلاحا پنجه نامیده میشود که از محل گره نزدیک خاک منشعب میشوند .

خاصیت پنجه زنی در ارقام مختلف متفاوت است . یک بوته ممکن است از ۲۰ تا ۵۰ پنجه بسته به موقعیت محل و رقم ایجاد نماید.
ارتفاع ساقه با توجه به واریته و شرایط رشد بین ۳۰ تا ۱۲۰ سانتیمتر متغیر است.

 

گل آذین:

گل آذین گندم سنبله نامیده میشود که از تعدادی دسته های گل جدا از هم (سنبلچه) که توسط دو گلوم یا پوشینه و سه گلچه که معمولا میانی عقیم است بوجود می آید. تعداد گلچه ها ممکن است به ۹ هم برسد.

گلچه های داخل سنبلچه ها توسط لما و پالئا احاطه شده اند.نوک لما ممکن است دارای ریشک یا کاملا بدون ریشک باشد.

در داخل گلچه ها بین لما و پالئا اندام های جنسی گیاه قرار دارند که شامل سه پرچم ، یک مادگی منفرد، شامل تخمدان، دو خامه کوتاه، هر کدام با کلاله ای پر مانند و یک بساک که حاوی دانه گرده است.

 

گل آذین

 

ریشک:

ریشک زائده ای خار مانند است که معمولا در انتهای آزاد یکی از پوشینه ها در سمت خارجی دانه قرار دارد. برخی از نژادهای آن فاقد ریشک و یا ریشک کوتاهی دارند.

معمولا گندم های ریشک دار از گندمهای بدون ریشک عملکرد بالاتری دارند.

حتی از کیفیت بالاتری نیزبرخوردارند. جهت کاشت گندم در مناطق خشک، بهتر است از ارقام ریشک‌دار و دارای ریشک عمودی استفاده شود.

بر روی ریشک روزنه های زیادی دیده میشود و از این رو ریشکها در انجام تنفس و عمل کلروفیلی مشارکت دارند. درصد وزن خشک ریشک به وزن خشک دانه در حدود ۴۱ % است.

گندم را بر اساس طول ریشک به گروه‌های زیر طبقه‌بندی می‌نمایند.

۱) ریشک بلند: طول ریشک در آن‌ها بیش از ۴ سانتی‌متر می‌باشد، این گروه از گندم‌ها برای رشد و نمو در مناطق گرم مناسب است.

۲) ریشک کوتاه: طول ریشک در آن‌ها کمتر از ۴ سانتی‌متر می‌باشد و برای رشد و نمو در مناطق معتدل وگرم مناسب است.

۳) ریشک مجعد: این گروه دارای ریشک در بالای سنبله می‌باشند و طول آن‌ها به یک سانتی‌متر می‌رسد. این ریشک‌ها راست و مستقیم نبوده و به صورت مجعد

می‌باشد که مخصوص مناطق سرد است.

۴) گندم‌های بدون ریشک: هیچ‌گونه ریشکی نداشته و برای مناطق خیلی سرد مناسب است.

ریشک جزء آخرین اندام‌هایی است که در گیاه به وجود می‌آید و در فتوسنتز گیاه نقش بسیار عمده‌ای دارد زیرا هنگامی که برگ‌های پایینی ساقه ریزش می‌نمایند، ریشک و برگ پرچم نقش مهمی در پر شدن دانه خواهند داشت.

 

برگ:

برگ گندم مانند سایر غلات نازک و کم عرض بوده و زبانک و گوشواره نسبتا کوچکی دارد.تعداد برگ در هر ساقه آن معمولا بین ۷ تا ۸ برگ از محل گره ها خارج شده و به صورت متناوب در طول ساقه مشاهده میشوند .

اهمیت برگهای انتهایی ساقه آن که جوانتر از سایر برگهاست و دیرتر از بقیه بوجود میاید فوق العاده زیاد است ،زیرا عمل تامین و ذخیره کربوهیدراتها برای دانه ها را برعهده دارند.پس هر عاملی که موجب کاهش آن شود اثر زیادی در کاهش عملکرد دانه ها خواهد داشت.

 

برگ

میوه:

دانه گندم مانند سایر غلات گندمه یا کاریوپس نام دارد و پوست دانه آنرا احاطه کرده است.دانه به سختی به پریکارپ و یا در واقع به پوست دانه چسبیده است و فقط با اسیاب کردن جدا میشود.

در یک طرف دانه شکافی طولی و نسبتا عمیق وجود دارد و طرف دیگر دانه برجسته بوده و دانه به شکل بیضی کشیده است.

رنگ دانه از سفید مایل به زرد و تا قرمز تغییر مینماید. میوه رسیده گندم در گونه های مختلف از ۳ تا ۱۰ میلیمتر طول و از ۳ تا ۵ میلیمتر قطر دارد.

زمانی که میزان رطوبت بذر به ۲۵ تا ۳۵ درصد برسد ،بذر به بلوغ فیزیولوژیکی رسیده است.

اگر در این مرحله برداشت انجام شود گیاهان باید به صورت ردیفی روی زمین قرار گیرند تا بذر فرصت خشک شدن و قابلیت انبار کردن قبل از خرمنکوبی را بدست آورد.

گندم را میتوان وقتی رطوبت دانه ۱۳ تا ۱۴ درصد باشد مستقیما با کمباین برداشت کرد که در این حالت جهت انبارداری گندم نیازی به خشک کردم مصنوعی نمیباشد.

دانه گندم به طور متوسط شامل ۱۳% آب، ۱۲% پروتئین، ۲% چربی، ۶۹% نشاسته، ۲%سلولز و ۲%مواد معدنی می باشد.

 

دانه گندم از بخش های زیر تشکیل یافته است:

رویان یا جنین دانه: تقریباً ۵/۲ درصد وزن دانه را تشکیل می دهد و سرشار از پروتئین و چربی است که این بخش را معمولاً در تهیهٔ آرد گندم جدا می کنند.

سبوس :

همان پوستهٔ دانه است و تقریباً ۱۴ درصد از وزن دانه را تشکیل می دهد. سبوس را هم همچون رویان در مرحلهٔ آرد سازی از دانه جدا می‌کنند و معمولاً برای خوراک دام مورد استفاده قرار می گیرد.سرشار از ویتامین B و مواد معدنی و پروتئین کیفیت بالا میباشد.

آندوسپرم: حاوی مواد نشاسته‌ای دانه گندم است و تقریباً ۸۳ تا ۸۷ درصد از کل دانه را شامل می شود.

آندوسپرم دارای دانه‌های نشاسته‌ای و مواد پروتئینی می باشد که دانه‌های نشاسته آن بوسیله گلوتن که یکی از پروتئین های موجود در دانه است، بهم چسبیده اند. میزان گلوتن موجود در دانه بر حسب نوع و نژاد گندم تفاوت می کند.

 

طبقه بندی گندم به سه روش انجام میشود:

۱) طبقه بندی زراعی گندم:

گندم پاییزه: گندم پاییزه درنیمکره شمالی،درفصل پاییزو زمانی که دمای خاک از ۱۳ درجه سانتیگرادکمترباشد،کشت می‎ شود. در این روش کشت، ابتدا بذرگندم پاییزه جوانه می‌زند وسپس درفصل زمستان،گیاه به صورت گیاه جوان کوچک باقی می‎ماند

و سپس با شروع فصل بهار،مجدداًرشدونموخودراآغاز می‎نماید. این سرما موجب میشود که نیاز فیزیولوژیکی گندم تامین شود .

گندم پاییز در انتهای فصل بهار برداشت می‎شود. این نوع گندم نسبت به گندم های بهاره ریشه‌های عمیق‌تر و پر پشت‌تری داردکه تا ۲۰ سانتیمتردرخاک نفوذ می‌کند زیرا فصل رشد طولانی‌تری پشت سر می‎گذارد.چون زمان بیشتری در خاک میماند طبیعتا فرصت بیشتری برای استفاده از مواد غذایی خاک پیدا کرده و مقاومت بیشتری به تنش ها، بیماریها دارد و عملکرد بهتری ارائه میدهد.

 

گندم بهاره:

این نوع در ابتدای فصل بهار کاشته می‎شود که پس ازجوانه زدن،گیاه جوان دربهار و اوایل تابستان رشدکرده ومحصول آن اواخرتابستان برداشت می‎گردد.

در بهاره عمومادرمناطقی کشت می‌شودکه گندم پاییزه نمی‌توانددربرابرسرمای سخت زمستانی آن مناطق،مقاومت کند. به عبارت دیگر گندم بهاره مناسب مناطق سردسیر است.

عملیات کاشت به محض اینکه دمای خاک به یک درجه سانیگراد بالای صفر رسید شروع میشود.

 

گندم بهاره-زمستانه:

تعدادی از گندمها چون نیاز چندانی به یک دوره سرد طولانی ندارند میتوان آنها را در برخی مناطق ،هم در پاییز و هم در بهار کشت کرد. تولیدات گندمهای حد واسط بیشتر از گندمهای بهاره و کمتر از گندمهای پاییزه است.مقاومت نسبتا کمی نسبت به درجات حرارت پایین ،تغییرات نور و رطوبت دارند .

 

سه خصوصیت دانه گندم که تشخیص گندم پاییزه از بهاره را ممکن میسازد:
  • بذر گندم پاییزه دارای رویان کوچکتری است.
  • بذر گندم پاییزه دارای شکاف عمیق تری در روی دانه میباشد.
  •  لبه های شکاف گندم پاییزه گرد و لبه گندم های بهاره تا حدودی زاویه دار میباشد.

 

۲) طبقه بندی تجاری

آنها از نظر تجاری به نرم، نیمه سخت و سخت طبقه بندی می شوند. که اندوسپرم دانه های نرم بعد از رسیدگی کامل آردی و نرم هستند، اما در گندم ها سخت اندوسپرم شیشه ای است، در گندم هایی که نرم هستند، گلوتن کم و ارزش غذایی کمی دارند و به همین دلیل در نان استفاده نمیشود و در تهیه بیسکویت استفاده می شود.

اما گندم سخت که گلوتن بیشتری دارد در نانوایی استفاده می شود. در یک قاعده کلی گندمهای سخت،رنگ تیره و گندمهای نرم رنگ روشن دارند.

گندمهای قرمز سخت بهاره و پاییزه به طور متوسط دارای ۱۱-۱۵ درصد و گندمهای نرم دارای ۸-۱۱ درصد پروتئین هستند.میزان پروتئین با کود فسفر کاهش و با کود ازت افزایش میابد (کود پتاس بی تاثیر است).

 

گندمها با توجه به میزان سختی و نرمی بافت اندوسپرم و رنگ دانه به شرح زیر تقیسم بندی میشوند:

 

۱) گندم سخت قرمز بهاره
۲) گندم سخت قرمز زمستانه

۳) طبقه بندی ژنتیکی :
گندمهای دیپلوئید: گونه های دارای ۱۴ کروموزوم
گندمهای تتراپلوئید: گونه های دارای ۲۸ کروموزوم
گندمهای هگزاپلوئید :گونه های دارای ۴۲ کروموزوم

۵) گندم دروم
۶) گندم قرمز دروم
۷) گندم مخلوط

 

گندم

اﻧﺘﺨﺎب ﺻﺤﻴﺢ ﻧﻮع رﻗﻢ ﮔﻨﺪم، ﺗﻬﻴﻪ و ﻣﺼﺮف ﺑﻪ ﻣﻮﻗﻊ و ﻣﻨﺎﺳﺐ ﻧﻬﺎده‌ﻫﺎ، ﻓﺮاﻫﻢ کردن و ﺑﻪ ﻛﺎرﮔرفتن ادوات و ﻣﺎﺷﻴﻦ‌آﻻت ﻣﻨﺎﺳﺐ ﺑﺮای شخم وکاشت، تغذیه مناسب وکنترل آﻓﺎت و ﺑﻴﻤﺎری‌ها و رعایت تناوب کشت عوامل داشتن مدیریت مناسب کاشت گندم است.

 

فروش گندم :

فروشگاه ده مـــپ در حال حاضر آماده فروش این محصول ارزش مند می باشد. لذا فروشگاه ها ، میوه فروشی ها ، سوپر مارکت ها و همه هموطنان عزیز می توانند با خیالی آسوده از کیفیت کالاهای ده مـــپ، اقدام به خرید این محصول نمایند.

برای مشاهده سایر محصولات به صفحه فروشگاه محصولات کشاورزی مراجعه نمایید.

دیدگاهتان را بنویسید

نشانی ایمیل شما منتشر نخواهد شد. بخش‌های موردنیاز علامت‌گذاری شده‌اند *